ZAKOŃCZENIE

Obrazek Reasumując zagadnienia związane z sieciami komputerowymi dającymi nieograniczony wręcz dostęp do informacji w połączeniu z procesem wdrażania w szkołach reformy edukacji, a wraz z nią technologii informacyjnej widać, iż towarzyszy temu tematowi wyraźnie ożywiona dyskusja w kręgach ludzi kreujących przestrzeń informatyczną szkoły. Prowadzona jest ona wśród ministerialnych decydentów i w wiodących ośrodkach akademickich, wśród wybitnych przedstawicieli polskiej nauki, poprzez uznanych publicystów, do nauczycieli na wszystkich etapach kształcenia, niezależnie od profesji, wieku, doświadczenia pedagogicznego i poziomu własnej wiedzy z obszaru technologii informatycznej i komunikacyjnej. Plonem tej dyskusji jest wciąż rosnąca liczba publikacji naukowych, referatów, artykułów, raportów oraz różnorodnych podręczników, opracowań metodycznych, poradników, programów kształcenia, rozkładów materiału i innych. Postępujące równolegle intensywne działania Ministerstwa Edukacji Narodowej zaowocowały wprowadzeniem w życie stosownych aktów prawnych i opracowań, związanych z reformą edukacji, Dotyczą one między innymi podstawy programowej kształcenia ogólnego w szkole podstawowej i gimnazjum czy też uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli.

Obrazek Dyskusje prowadzone na kongresach, konferencjach naukowych, na łamach czasopism związanych z edukacją, a także w Internecie, jednoznacznie określają miejsce i rolę szeroko rozumianego kształcenia informatycznego i technologii informacyjnej w dążeniu Polski do osiągnięcia standardów społeczeństwa informacyjnego. Należy przy tym zauważyć, że zmiany związane z rozwojem infrastruktury informacyjnej nabierają charakteru cywilizacyjnego. Następuje przejście od społeczeństwa postindustrialnego do globalnego społeczeństwa informacyjnego.

Obrazek Technologia informacyjna obejmuje swoim zasięgiem między innymi: informację, komputery, informatykę i komunikację. Takie kompleksowe podejście do kształcenia powinny z założenia uzupełniać wydzielone zajęcia z informatyki, zastosowanie metod i środków technologii informacyjnej zarówno przez uczniów jak i nauczycieli we wszystkich zajęciach. Ma to między innymi w dużym stopniu znacząco ograniczyć wszechobecny encyklopedyzm w werbalnym przekazie wiedzy. Zmiany mają w tym aspekcie zmierzać nie tyle w kierunku wyeliminowania z edukacji przekazywania informacji encyklopedycznych, co raczej w kierunku zmiany formy tego przekazu na rzecz wykształcenia u ucznia umiejętności samodzielnego poszukiwania informacji z różnych źródeł, z zasobami sieci rozległej włącznie. Posługiwanie się technikami informatycznymi w poszukiwaniu, porządkowaniu i wykorzystywaniu informacji z różnych źródeł wyraża zupełnie inną jakość, aniżeli tradycyjne nauczanie obsługi komputera, a nawet wykorzystywanie komputera do wspomagania wybranych zajęć dydaktycznych. Traktowanie komputera i innych technik medialnych wyłącznie jako narzędzi służących uczniom i nauczycielom do osiągania założonych celów dydaktycznych zmienia w istotny sposób dotychczasowe relacje w komunikacji uczeń - komputer - nauczyciel, na rzecz rzeczywistego, a nie tylko deklarowanego upodmiotowienia ucznia, który w sposób naturalny, by nie powiedzieć wręcz nawykowy, powinien osiągnąć poziom racjonalnego stosowania narzędzi teleinformatycznych i technik multimedialnych w sytuacjach problemowych.

Obrazek Standardy przygotowania nauczycieli w zakresie technologii informacyjnej i informatyki precyzyjnie określają zadania, mające na celu nabycie określonych kompetencji, stojące przed wszystkimi nauczycielami, nauczycielami informatyki i szkolnymi koordynatorami technologii informacyjnej. To właśnie uzyskanie określonych kompetencji będzie decydować o awansie zawodowym nauczyciela, co znajduje swoje potwierdzenie w przytaczanym już akcie prawnym o awansie zawodowym nauczycieli. Zgodnie z przepisami tego dokumentu awans zawodowy dla nauczyciela kontraktowego uzależniony jest od umiejętności wykorzystywania w swej pracy technologii informacyjnej. Wynika to wprost z zapisów paragrafu 7, punktu 2, ustęp 3. Z kolei dla nauczyciela mianowanego od opracowywania i wdrażania przedsięwzięć na rzecz doskonalenia swojej pracy i podwyższania jakości pracy szkoły, w tym także w obszarze wykorzystania i doskonalenia umiejętności stosowania technologii informacyjnej (§8. pkt 2, ust. 2). Wyznaczona przez przepisy rozporządzenia ścieżka kariery nauczycieli, a także konieczność dostosowania się do zmieniającego się otoczenia wymusza na kadrze naukowo-dydaktycznej stosowanie technologii informacyjnej. Obszarami zastosowań są zarówno własna praca oraz zajęcia lekcyjne.

Obrazek Czy takie usytuowanie technologii informacyjnej w karierze zawodowej nauczyciela może stać się siłą sprawczą lawinowego pędu nauczycieli do korzystania na swoich lekcjach z wciąż rosnących możliwości technologii informacyjnej? Szkoły wyższe, zajmujące się kształceniem nauczycieli, osiągają określone standardy. Przygotowują swoich absolwentów do posługiwania się technologią informacyjną zarówno w pracy własnej, jak i z uczniami. Jednak młodzi nauczyciele z kilkuletnim stażem stanowią zaledwie odsetek wśród nauczycieli w większości szkół. Nasuwa się zatem pytanie: czy nauczyciele z wieloletnim doświadczeniem pedagogicznym, lecz nie posiadający odpowiedniego przygotowania informatycznego, są w stanie przestawić się na pracę z nowoczesnymi technikami i środkami informatyki, a tym samym spełnić postulat, że wszyscy nauczyciele powinni być nauczycielami technologii informacyjnej i komunikacyjnej w takim sensie, w jakim są nauczycielami czytania, pisania i rachowania?

Obrazek Wydaje się, że trudno znaleźć jednoznaczne i możliwe do uogólnienia odpowiedzi na powyższe pytania, gdyż dotyczą one problemów zdeterminowanych wieloma czynnikami subiektywnymi i środowiskowymi. Wydaje się, że szeroko i kompleksowo rozumiane wdrażanie technologii informacyjnej do praktyki szkolnej w istotny sposób zależy od lokalizacji szkoły. Nie ulega wątpliwości, że inne problemy wystąpią w szkołach zlokalizowanych w dużych (i bogatych) ośrodkach miejskich, a zupełnie inne w małych szkołach gminnych i wiejskich. Dlatego technologia informacyjna, chociaż ze swej natury ma charakter globalny, w przeciągu kilku najbliższych lat powinna być rozpatrywana lokalnie, aby żadne nieroztropne działania wymuszane na nauczycielach przez formalne wymogi awansu zawodowego, nie odwróciły się przeciwko nim, a w konsekwencji przeciwko istocie wdrażanej reformy edukacji.

Obrazek Efektywność kształcenia zależy od wielu czynników. Są nimi: indywidualne predyspozycje i możliwości percepcji ucznia (studenta), warunki środowiskowe i społeczno-ekonomiczne, warunki i organizacja procesu kształcenia, rodzaj stosowanych metod i mediów dydaktycznych i wiele innych. Dynamiczny rozwój technologiczny spowodował jakościowe i ilościowe zmiany w technologii kształcenia, umożliwiając wykorzystanie coraz nowszych mediów dydaktycznych. Proste media dydaktyczne w rodzaju kredy, tablicy, książek, plansz, map, modeli itp. zostały uzupełnione, a w większości przypadków zastąpione mediami złożonymi, takimi jak: radio, telewizor, aparat fotograficzny, rzutnik przeźroczy, rzutnik pisma, magnetofon, magnetowid. Ostatnio do grupy tej dołączyły kolejne - wideo interaktywne, kamera wideo, komputer z odpowiednim oprogramowaniem, elektroniczne bazy danych, sieci komputerowe, systemy telekomunikacyjne, satelitarne itp.

Obrazek XXI wiek nazywany jest erą informacji i komunikacji. Gwałtownie rozwijające się technologie komunikacyjne i informatyczne będą powszechnie wykorzystywane w naszym życiu zawodowym oraz prywatnym, a przesyłane przez nie informacje staną się towarem. Podstawowym atrybutem będzie komputer wyposażony w różnorodne oprogramowanie. Z urządzenia wykorzystywanego obecnie do wykonywania skomplikowanych obliczeń, symulacji, prezentacji tekstu, grafiki, dźwięku i obrazu zmieni się w urządzenie do komunikacji. Komputer osobisty PC (ang. Personal Computer) przekształci się w informatora personalnego PI (ang. Personal Informant). Zostanie urządzeniem przystosowanym do komunikowania się z otoczeniem i przedstawiania informacji, tzn. danych zinterpretowanych.

Obrazek Rysując dalszą perspektywę kierunków rozwoju lokalnych i globalnych sieci komputerowych zauważyć można, że powszechna wymiana informacji dokonywać się będzie tylko w ramach sieci komputerowych. Obecnie taką siecią jest Internet. Mamy w niej do czynienia z kilkoma typami komunikacji:

Obrazek Dzisiejsza informatyka, czyli dziedzina związana z wykorzystaniem komputerów, będzie miała coraz więcej cech telekomunikacji i już dziś nazywana jest teleinformatyką, telematyką lub technologią informacyjną. . Obecne pokolenie dzieci i młodzieży kształconej w szkołach powinno zostać właściwie przygotowane do korzystania z osiągnięć najnowszych technologii informacyjnych, zwanych nowymi mediami oraz technologii kształcenia. Postęp techniczny uwidacznia się już dzisiaj w polskiej szkole i uczelni, i wywiera duży wpływ na proces edukacji oraz jego uczestników, czyli uczniów i ich rodziców, studentów oraz nauczycieli. Komputer-komunikator jest pomocny w wykształcaniu u uczących się umiejętności efektywnego porozumiewania się z nim oraz uczących się pomiędzy sobą lub z nauczycielem. Komunikator wymusza precyzję myślenia, logiczne formułowanie przekazu informacyjnego lub jego odczyt, realny opis rzeczywistości oraz jednoznaczny sposób postępowania. Dlatego już dzisiaj należy rozważyć jakie są realia polskiej szkoły i czy jest ona przygotowana na takie nowoczesne przemiany, które dokonały się już w Europie.

Obrazek Upowszechnianie się technologii informatycznej wywiera ogromny wpływ na szkoły i przebiegający w nich proces kształcenia. Podstawowym problemem staje się umiejętne wkomponowanie komputera jako narzędzia i metody w treści kształcenia, które uczeń powinien opanować. Nowy model edukacji powinien lepiej przystawać do szybko zmieniającej się rzeczywistości, dlatego pamięciowe opanowanie wiadomości zastąpione powinno być opanowaniem metod wyszukiwania, gromadzenia i analizy informacji. Pozwoli to na efektywniejsze przygotowanie młodego człowieka do funkcjonowania w zinformatyzowanym świecie. Kompleksowe wykorzystanie komputera w szkole wymaga przyjęcia nowych założeń zarówno organizacyjnych, jak i treściowych.

Obrazek Nie wystarczy, że wyposażymy nauczyciela w wiedzę i umiejętności obsługi programów komputerowych. Znacznie ważniejsze będzie nauczenie go twórczego zastosowania tych programów w procesie kształcenia. Dużego znaczenia nabierają czynności związane z projektowaniem zajęć. Programy prezentacyjne wymagają nie tyle coraz większej wiedzy informatycznej, ile wiedzy z zakresu dydaktyki, psychologii ucznia oraz socjologii wychowania. Ważny stanie się pomysł oparty na twórczym działaniu. Na miejscu tradycyjnego nauczyciela powinien pojawić się kompetentny animator wskazujący drogi do wiedzy. Główne jego działania koncentrować się będą na wykształceniu u uczniów umiejętności poruszania się w gąszczu informacji, wybieraniu wiadomości wartościowych, ukazywaniu struktury i hierarchiczności wiedzy.

Obrazek W ostatnich latach obserwuje się szybki proces tworzenia techniczno-organizacyjnego zaplecza technologii informacyjnej. Zmierzyć go można poprzez wskaźniki przyrostu nowoczesnych pracowni komputerowych w szkołach. Jeśli jednak infrastrukturę techniczną zestawimy z zapleczem kadrowym, to w tym kontekście to ostatnie jawi się nader skromnie. W szkołach podstawowych spotyka się rozwiązanie, polegające na realizacji wyodrębnionego przedmiotu informatycznego w wymiarze jednej godziny tygodniowo w II etapie kształcenia. Najczęściej ma to miejsce w klasach piątych lub szóstych. Czy taki wymiar jest wystarczający skoro w założeniach na lekcjach informatyki uczeń ma opanować podstawy posługiwania się komputerem? Stopień umiejętności ma umożliwić prowadzenie zajęć z wykorzystaniem komputerów w innych przedmiotach. Wymuszając interakcję ma generować systematyczne, równoległe wzbogacanie i rozszerzanie umiejętności informatycznych uczniów.

Obrazek Nie ulega wątpliwości, że za należyte przygotowanie nauczyciela do korzystania z technologii informacyjnej w pracy własnej i w pracy z uczniami, odpowiada uczelnia kształcąca przyszłych nauczycieli. Radykalne zmiany wprowadzone do szkół podstawowych i gimnazjów, nie zawsze pociągają za sobą stosowne korekty i modyfikacje kształcenia informatycznego kandydatów na nauczycieli. Każdy nauczyciel humanista może doskonale sobie radzić i wykorzystywać możliwości technologii informacyjnej do realizacji celów i treści dydaktycznych, pod warunkiem, że:

Obrazek Dążenie Polski do osiągnięcia standardów wyznaczonych przez kraje wysoko rozwinięte wymaga podjęcia wielopłaszczyznowych i wielowątkowych działań. Wśród nich szczególną rolę przypisuje się szeroko rozumianej edukacji informatycznej, prowadzącej do osiągnięcia przez Polskę w realnym czasie poziomu społeczeństwa informacyjnego. Jednym z elementów warunkujących osiągnięcie tego poziomu jest odpowiednio przygotowana kadra dydaktyczna, realizująca przedsięwzięcia z obszaru technologii informacyjnej na każdym poziomie edukacji w zreformowanej polskiej szkole. Współczesny nauczyciel jest zobligowany do wdrażania technologii informacyjnej, w tym szczególnie do uczenia rozwiązywania problemów za pomocą komputera. Technologia informacyjna, stanowiąc program dla całej szkoły i mając odniesienia do podstaw programowych wszystkich edukacji, ma spełniać rolę integrującą różne przedmioty kształcenia i znosić wszelkie bariery międzyprzedmiotowe.

Obrazek Obserwowany rozwój sprzętowy i programowy w szkołach podstawowych oraz w gimnazjach pozwala mieć nadzieję, że cele postawione przed placówkami edukacyjnymi w zakresie technologii informacyjnej mogą być osiągnięte pod warunkiem wzmocnienia placówek oświatowych kadrą nauczycielską o odpowiednim przygotowaniu informatycznym. Gwarantuje to profesjonalne wykorzystanie istniejących zasobów sprzętowych i ich racjonalną rozbudowę.



Powrót do spisu treści